Boris Shchukin was niet alleen een acteur. Hij was de stem van de geschiedenis. Hij werd in 1894 in Moskou geboren en werd het definitieve gezicht van Vladimir Lenin in de Sovjet-cinema. Zijn dood in 1939 maakte een einde aan een carrière die de politieke prestaties opnieuw definieerde.
Hij begon ver van de schijnwerpers. Shchukin groeide op in Kashira en studeerde aan een technisch instituut. Toen kwam de Eerste Wereldoorlog. Militaire dienst volgde. Uiteindelijk werkte hij voor de spoorweg in Kashira. De meeste mensen zouden daar zijn gebleven. Sjtsjoekin deed dat niet. Hij hield van het theater.
Die obsessie wierp in 1920 vruchten af. Hij werd toegelaten tot de toneelgroep van Jevgeni Vakhtangov in Moskou. De volgende twee decennia waren brutaal en briljant werk. Hij speelde komedie. Hij speelde tragedie. Bijna twintig jaar in het Vakhtangov Theater hebben hem veranderd.
Zijn vroege rollen waren solide. Hij speelde Tartaglia in Turandot in 1922. Hij verpletterde het als Stepan in Nikolaj Gogols Zhenitba (“Huwelijk”). Hij bracht Polonius in Shakespeares Hamlet onder de aandacht. Hij belichaamde Bulychov in Maxim Gorky’s Jegor Bulychov en anderen. Maar niets daarvan is te vergelijken met zijn nalatenschap.
Hoe werd een ingenieur de standaard voor Lenin? Het was niet alleen make-up. Het was aanwezigheid.
Zijn grootste rol kwam laat. In 1937 schreef Nikolaj Pogodin Chelovek s ruzyom (“Man met een pistool”). Shchukin speelde Lenin op het podium. Het was een triomf. Toen kwam het scherm.
Lenin v Oktyabre (1937) zette hem op film. Lenin tegen 1918 (1939) heeft dit bevestigd. Dit waren niet zomaar films. Het waren door de staat gesanctioneerde mythen. En Sjtsjoekin was de pilaar die hen overeind hield.
“Hij imiteerde Lenin niet alleen. Hij werd de fysieke belichaming van de wil van de leider.”
De sector merkte het. In 1936 werd hij benoemd tot Volkskunstenaar van de Sovjet-Unie. Een zeldzame eer. Een zware kroon.
Hij stierf op 7 oktober 1939. Moskou. De USSR. Hij was pas 45.
We kijken vandaag nog steeds naar Lenin in oktober. Wij zien hem nog steeds. Maar de man achter de legende is moeilijker te vinden. Heeft hij zichzelf verloren in de rol? Of kwam hij er eindelijk in terecht?
De beelden blijven. De stilte tussen de regels blijft.
