Wetenschappers hebben een potentiële nieuwe aanpak ontdekt voor de behandeling van de ziekte van Alzheimer door gebruik te maken van speciaal ontwikkelde ‘jonge’ immuuncellen. Volgens een onderzoek bij muizen waren deze in het laboratorium vervaardigde immuuncellen in staat een deel van de cognitieve achteruitgang en hersenschade die met de ziekte gepaard gaan, om te keren.
Het verouderende immuunsysteem
De betreffende immuuncellen worden mononucleaire fagocyten genoemd. Bij jongere organismen ruimen deze cellen op efficiënte wijze celafval door het hele lichaam op. Naarmate we ouder worden, worden deze ‘immuuncelreinigers’ echter minder effectief, waardoor minder vuil wordt opgeruimd en meer ontstekingen worden veroorzaakt.
Deze afname van de immuunfunctie draagt aanzienlijk bij aan leeftijdsgebonden ziekten, waaronder de ziekte van Alzheimer. Chronische ontstekingen en abnormale eiwitophoping zijn sleutelkenmerken van zowel veroudering als neurodegeneratieve aandoeningen.
Het ontwikkelen van jonge immuuncellen
Onderzoekers van het Cedars-Sinai Medical Center in de Verenigde Staten hebben menselijke stamcellen geherprogrammeerd om jonge versies van deze beschermende immuuncellen te creëren. Deze geïnduceerde pluripotente stamcellen werden getransformeerd in functionele mononucleaire fagocyten die mogelijk de effecten van veroudering zouden kunnen tegengaan.
“Deze aanpak maakt gebruik van jonge immuuncellen die we in het laboratorium kunnen produceren”, legt dr. Clive Svendsen uit, een biomedische wetenschapper die bij het onderzoek betrokken is. “We ontdekten dat deze gemanipuleerde cellen gunstige effecten hebben bij ouder wordende muizen en in modellen van de ziekte van Alzheimer.”
Meetbare verbeteringen
De experimentele behandeling leverde verschillende opmerkelijke voordelen op. Muizen die de jonge immuuncellen ontvingen, presteerden beter op geheugentests vergeleken met controlegroepen. Bovendien vertoonden deze dieren gezondere hersencellen, microglia genaamd, die cruciaal zijn voor het behoud van de gezondheid van de hersenen.
Interessant genoeg observeerden de onderzoekers een toename van bemoste cellen – gespecialiseerde hersencellen die de geheugenfunctie in de hippocampusregio ondersteunen. Deze cellen zijn, net als hun immuuntegenhangers, kwetsbaar voor leeftijdsgebonden achteruitgang en de ziekte van Alzheimer.
“We hebben de typische achteruitgang van bemoste cellen niet gezien bij de behandelde muizen”, aldus hoofdonderzoeker dr. Alexandra Moser. “Dit heeft waarschijnlijk bijgedragen aan enkele van de geheugenverbeteringen die we hebben waargenomen.”
Hoe de behandeling werkt
De gemanipuleerde immuuncellen lijken nuttige stoffen uit te scheiden die door het lichaam reizen en de hersenen bereiken. In plaats van de hersenbeschadiging direct te herstellen, lijken deze ‘jonge’ cellen te werken door de algehele immuunfunctie te verbeteren en ontstekingen te verminderen.
“Onze bevindingen suggereren dat de cellen antiverouderingseiwitten of extracellulaire blaasjes vrijgeven die communiceren met andere cellen”, legt Dr. Moser uit. “Deze factoren creëren waarschijnlijk een gezondere omgeving waarin hersencellen kunnen functioneren.”
Volgende stappen
Hoewel deze resultaten veelbelovend zijn, moeten belangrijke beperkingen worden erkend. Het onderzoek werd uitgevoerd op muizen en de waargenomen effecten vertalen zich mogelijk niet rechtstreeks naar mensen. Bovendien richtte het onderzoek zich vooral op ouder wordende muizen en niet op muizen met de geïnduceerde ziekte van Alzheimer.
“Deze bevindingen tonen aan dat kortdurende behandeling de cognitie en de gezondheid van de hersenen verbeterde”, zegt dr. Jeffrey Golden, een neuropatholoog die het onderzoek heeft beoordeeld. “Er is echter nog veel meer onderzoek nodig voordat we deze aanpak voor menselijke patiënten kunnen overwegen.”
Ondanks deze kanttekeningen zijn de potentiële gevolgen aanzienlijk. Deze nieuwe aanpak zou voordelen kunnen bieden ten opzichte van bestaande behandelingen zoals bloedplasmatransfusies of beenmergtransplantaties, vooral als de cellen uiteindelijk uit het eigen weefsel van de patiënt kunnen worden gehaald.
